Adım Sıddık ama bu benim ne tek adım ne de ilk adım olur. İlk adım İfeoluwa, bundan başka adlarım da var. Bizde isim, kimlik ötesinde bir olgu gibidir. İsim birinin kişiselliğini anlatır. Birinin nasıl bir aileden geldiği, dinleri, bazen memleketleri ve meslekleri isminden anlaşılabilir. Ayrıca birinin doğum zamanında ailesinin durumunu öğrenmek istersen onun ismini bilmen yeterli. Yani bizde isim küçücük bir otobiyografi gibidir. Bir de atalarımız, “Çocuğun ismi hayatını etkiler”^[1] der. O yüzden ki orúkọ yani isme çok önem verirler.

Benim adım İfeoluwa, Rab’ımızın sevgisi demek. İsmin anlamı güzel ama bana bu ismi kimin verdiğini tam olarak bilmiyorum. Çünkü bizde isimler bağışlanıyormuş gibidir. Anne “bu isim güzel” diyor. Baba “bu isim de fena değil” diyorken anneanne bu ismi seçsenize diyor. Hepsi de kabul edilebiliyor. Sorun yok, biz Yoruba’yız ve bizde isim fazla olmaz. Hey! benim de kardeşime verdiğim bir isim var. Fakat ne ben ne başka biri ona o isimle seslenmiyor ama yine de o onun ismidir, eğer o isimle seslenilirse dönüp arkaya bakar.

Biliyor musun, bizde isimler sadece aileler tarafından verilmiyor, bazıları doğadan oluşuyor. Biz bunlara “gökten getirilmiş^[2]” deriz. Adım İdowu, benden önce doğan kardeşlerim ikiz. Kimse bana İdowu diye seslenmezse de yine adım İdowu çünkü gökten getirmişim.

Nedense kimlik kartı Yorubalar için yapılmadı sanki. O ne ki kimliğin üzerinde sadece ilk ad ve ikinci ad, bizde dördüncü, beşinci adlar da varken. Ne diyorum? Kimlerinde dokuz tane ad var. Bende kaç tane ad var? Saymam lazım.

Ne gerek var bu isimlere, diyebilirsin. Soru gayet normal, sormanı bekliyordum. Belki gerek yok da kim bilir ama Yorubalarda isimlerin gerekçeleri vardır. Her ismin bir hikayesi vardır. Yoksa da bir işlevi var. Elbette! işlevi derken burada sadece o kişiye seslenmek bahsetmiyorum. Oriki diye bir isim türü hiç duymamışsındır herhalde.

Adım Aremu, bu benim oriki’m olur. Oriki isimler medih için kullanılıyor. Oriki, Yoruba edebiyatında önemli yer alan bir adet, isim türü olmaktan daha kapsamlı bir kavramdır. Oriki isimler, birinin egosunu pohpohlamak için mi kullanılıyor derseniz, bilmiyorum ama yalvarırken, rica, teşekkür ederken veya özür dilerken kullanılır. Mesela karı-koca birbirlerinin orikilerini çok kullanır. Bende de Sıddık’ın halledemediği bir işi Aremu ismim halleder. Nasıl anlatayım… anlamazsın ki, anlam derin…yalnız yoruba dili bilenler bunu tam olarak anlayabilir.

Dünyada Yorubaların nüfusu 40 milyondan fazladır. Soyadları genellikle ataların makamı, mesleği veya dinine dair olan bir ön ekle başlıyor. Benim soyadım Oyelami çünkü benim atalarım “oye” sahibi idi, yani majestelerden oluşuyordu. Soyadımı söylemezsem böyle bir aileden geldiğim ismimden de anlaşılır. Adım Oyeyinka… kardeşim Oyeleye, kız kardeşim Oyenike. Fark ettiğim kadarıyla bize sadece dedemiz bu isimlerimiz ile seslenir. Başka bir deyişle bize “siz bu büyük ailenin üyesisiniz” diyor, değil mi?

Benim adım Feyisetan. “Hatıra” anlamına geliyor. Herhalde annemin bana bakıp hatırladığı bir şeyler vardır. Evet vardır çünkü adım İtunu. İtunu demek “teselli edici” demek. Evet, isimlerim garip gelebilir sana. Ama ne bileyim biz Yoruba’yız bize çok mantıklı gelir.

^[1] Orúkọ ọmọ ni r’ọmọ

^[2] Amu t’ọrun wa